104
Ambargo Sonrası İran Ekonomik ve Ticari Etki Analizi
Enerji üretiminde İran gücünü korusa da, yabancı yatırımcıları
kendisine çekebilecek politikalar bakımından yetersiz durumda. Öte
yandan İran’ın sağladığı ucuz enerji, enerji güdümlü sektörlerde
faaliyet gösteren Türk şirketleri için tehdit teşkil ediyor.
1. İRAN BÜYÜK REZERVLER SUNUYOR
İran fosil enerji santrallerinin doğal bir merkezi
konumunda.
Ülke dünyanın en büyük üçüncü kuru doğal gaz üreticisi
durumunda ve fosil yakıt santrallerine yönelik temiz yakıt
tedarikinde güvenilir bir noktada.
İran, enerji kaynaklarındaki gücüne ve Sübvansiyon
Reformu’nun olumlu etkilerine rağmen, kaynaklarını daha
verimli kullanma konusunda zorluklar yaşıyor.
Sübvansiyon Reform Planı, düşük verimlilik ve eskimiş
enerji santralleriyle ilgili endişelerin giderilmesinde
olumlu bir etki göstermişti. Buna rağmen, TAVANIR’a
göre, İran’daki elektrik santrallerinin ortalama verimliliği
2013 yılında yaklaşık %37,6 olarak gerçekleşirken bu
oran aynı yıl AB’de %80 Türkiye’de ise %76 oldu.
2. YABANCI YATIRIMCILARA KARŞI BÜYÜK BİR İSTEK
MEVCUT
İran, yabancı şirketleri ülkedeki yatırım fırsatlarından
faydalanmaya davet ediyor.
Özel şirketler, modernizasyon ve yeni yatırım
projelerinde yer almaya teşvik ediliyorlar.
Elektrik santrallerinin verimliliğinin 2016 yılında %1
artacağı öngörülüyor, bu da enerji maliyetlerinden aynı
yılda 1 milyar dolar tasarruf edilmesine yardımcı olacak.
Alman, Danimarkalı, Çinli ve Hintli şirketler de
yenilenebilir enerji alanında yeni tesis geliştirmekle
yakından ilgileniyorlar.
Rusya, stratejik bir ortak rolü üstlenerek İran’ın termo
elektrik santrallerini modernize etmeyi planlıyor. Ancak,
Türkiye de modernizasyon projelerinden pay alabilir.
Rusya, İran’ın termik güç santrallerinin 4.000 MW’lık
kapasitesinin yenilenmesinin planlandığını duyurdu.
Bunun 2016 yılının ilk aylarında başlaması bekleniyor.
Diğer taraftan, Rus hükümeti, 2 yeni nükleer santralin
inşası konusunda stratejik ortak rolü oynayacağını da
açıkladı.
3. UCUZ ENERJİ TEHDİTİ VE ARTAN YURT İÇİ ENERJİ
TALEBİ
Elektriğin ortalama tüketici fiyatı, İran enerji sektörüne
yönelik yatırım iştahının temel belirleyicisi durumunda.
Ancak İran’daki ortalama elektrik fiyatı oldukça ucuz. Öte
yandan, İran’ın elektrik tüketiminin ise hızla artacağı
öngörülüyor.
İran’ın elektrik tüketimi sürekli artış gösteriyor. Elektrik
tüketimi 2014-2015 yıllarında %6,3 arttı. Talebin
karşılanabilmesi için de hidro enerji dışındaki yenilenebilir
enerji kaynaklarına ve nükleer güce ihtiyaç var.
İran’ın sunduğu ucuz enerji, çimento, seramik gibi enerji
güdümlü sektörlerde faaliyet gösteren Türk şirketleri için
kısa-orta vadede tehdit teşkil ediyor (Sanayi tarifesi:
Türkiye 84-100 dolar/MWs, İran 8-18 dolar/MWs). Bu
riski avantaja çevirmek için, Türk firmaları üretimlerini
İran’a kaydırmayı değerlendirebilirler. Öte yandan atıl
durumdaki doğal gaz santrallerinin, sökülerek İran’a
taşınması da değerlendirilebilir.
4. İSTİKRAR SAĞLANANA KADAR, DAHA GÜVENİLİR
ENERJİ POLİTİKALARINA İHTİYAÇ MEVCUT
İran’ın ulusal enerji politikası enerji kapasitesinin açığa
çıkarılmasına büyük önem vermektedir.
Hükümet kurumları ve İran Enerji Bakanlığı; enerji
güvenliğini artırmayı, özel sektöre yönelik yüksek enerji
sübvansiyonlarıyla bütçesi esnetmeyi, kırsal alanlardaki
kalkınmayı hızlandırmayı ve petrol/doğal gaz üretimini
yurt içi talep için kullanmak yerine ihraç etmeyi
hedeflemekte.
İran, yüksek sermaye gerektiren yatırımlar konusunda
karmaşık bir iç çekişmeye ve bazı güçlüklere sahip.
İran bölgedeki diğer ülkelere nazaran daha istikrarlı bir
durumda. Ancak, enerji sektörüne yatırım yapmak için
yüksek sermaye gerektiği dikkate alındığında politik
zeminin hâlâ riskli ve kaygan zeminde olduğu da bir
gerçek.
5.3 Enerji
5.
Sektörel Analizler
Fırsatlar, Riskler ve Tehditler
