105
Ambargo Sonrası İran Ekonomik ve Ticari Etki Analizi
Kırılgan bir coğrafya olan Orta Doğu’da yer alan İran, özellikle
yenilenebilir enerji sektörünü geliştirme konusunda uluslararası
ortaklarla işbirliği yapabilir. Türk yatırımcılar ise, bu pazara girme
konusunda temkinli davranabilirler.
5. YENİLENEBİLİR ENERJİYE DUYULAN İHTİYAÇ
İran doğal fosil kaynaklar bakımından zengin olsa da,
alternatif yaratmak zorunda.
Fosil kaynaklardan üretilen enerjinin yenilenebilir enerji
kaynaklarıyla ikame edilmesi gerekiyor. İran’ın
yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım yapma ve kırsal
alanların alt yapısını geliştirmek için gereken enerjiyi
temin etme konusunda bu kadar istekli olmasının nedeni
de bu.
İran, çeşitli nedenlerden ötürü alternatif kaynaklara
yatırım yapmayı ve bunları desteklemeyi tercih edebilir:
1. Fosil enerji kaynaklarının ihracat için aloke etmek ve
gelir artışı sağlamak.
2. Yenilenebilir enerji teknolojilerine uyum sağlamak ve
teknoloji transferini gerçekleştirmek.
3. Petrol ve doğal gazın aksine rüzgar ve güneş enerjisi
girdi maliyetlerinin olmaması yani kaynaklarını
sınırsız süre boyunca kullanılabilmesi, uzun vadeli
ekonomik avantajlar getiriyor. Fosil kaynak
tesislerine kıyasla ilave iş gücü maliyetleri de asgari
düzeyde.
4. Yenilenebilir enerji payının, mevcut potansiyeliyle
2030 yılında %38’e ulaşması mümkün olabilir.
Yenilenebilir enerji sektörünün gelişebilmesi için uzun
vadeli ve istikrarlı bir destekleme politikası ise şart.
İran’ın benimsediği tarife garantisi sistemi, garanti edilen
ödeme döneminin 20 yıl olması nedeniyle yatırım riskini
azaltıyor. Ancak tarife garantisi sisteminin ne kadar
başarılı ve kârlı olduğu sadece yatırımcılar tarafından
ölçülebilecek bir konu.
Tarife garantisi sisteminin eksik yönleri:
İran’da çok uzun süredir yüksek seyreden enflasyon,
tarife garantisi sisteminin cazibesini azaltıyor. Ayrıca,
ilave enerji arzının önlenmesi için enerji şebekesinde,
yenilenebilir kaynaklardan elde edilen enerjiye öncelik
verilmesi gerekiyor. Bu konu da hükümet tarafından
desteklenmiyor.
Yenilenebilir enerjiye yatırım yapmanın bazı riskleri ise
şunlar:
İran’daki yüksek yatırım maliyetleri
Yüksek şebeke bağlantısı maliyetleri
Eski ve kolayca transfer edilemeyen teknolojiler
Politika yapıcılar arasında tek sesliliğin olmaması
Orta ve uzun vadede politika değişikliği riski
Tüketicilerin yenilenebilir enerji satın alma
konusunda yeterince istekli olmaması
Tarife garantisi için hükümet onayı alma konusunda
belirsizlik bulunması
Gerekli teknoloji ve finansman transferinin
yapılmasını engelleyen yaptırımlar.
6. ENERJİ SEKTÖRÜ HALEN DEVLET HAKİMİYETİNDE
Büyük enerji anlaşmaları hâlâ devletler arasındaki
ilişkilere doğrudan bağımlı ve Orta Doğu’da politikaların
her zaman hızla değiştiği herkesin malumu.
Bu tür kırılgan ilişkiler nedeniyle, İran kapılarını şu anda
Çin ve Rusya’ya açmış durumda.
Avrupa ile olan ilişkilere bakıldığında, İran özellikle
yenilenebilir enerji konusunda uluslararası finansmana
mahkum.
Türk yatırımcıların İran’a yatırım konusunda temkinli adım
atmalarında fayda var. Türk yatırımcılar bu pazara hızlı bir
giriş yapmadan önce Türk hükümetinin ve ticaret
birliklerinin desteğini almalı. Orta Doğu’daki politik riskler
ve stabil olmayan ekonomik ortam nedeniyle, Türk
yatırımcılar İran pazarına alt yüklenici olarak girip
sübvansiyon prosedürlerini araştırmayı tercih edebilirler.
5.3 Enerji
5.
Sektörel Analizler
Fırsatlar, Riskler ve Tehditler
