Avrupa Birliği (AB), Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında tüketicilerin daha sürdürülebilir tüketim tercihlerinde bulunabilmelerini desteklemek ve yeşil dönüşüm sürecinde tüketicinin korunmasını güçlendirmek amacıyla 2024/825 sayılı "Yeşil Dönüşüm İçin Tüketicilerin Güçlendirilmesi Direktifi"ni (Empowering Consumers for the Green Transition – ECGT Direktifi) kabul etmiştir. 28 Şubat 2024 tarihinde kabul edilen söz konusu Direktif, AB tüketici hukukunun temel düzenlemelerinden 2005/29/EC sayılı Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi (UCPD) ile 2011/83/EU sayılı Tüketici Hakları Direktifinde (CRD) değişiklik yapmaktadır.
Direktif ile esas olarak, tüketicilerin sürdürülebilir tüketim tercihlerini etkileyebilecek "yanıltıcı çevresel iddialar (greenwashing), güvenilir ve şeffaf olmayan sürdürülebilirlik etiketleri ve ürünlerin erken eskimesine ilişkin ticari uygulamalara" karşı tüketicinin korunmasının güçlendirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda, çevresel ve sosyal özellikler ile dayanıklılık, tamir edilebilirlik ve geri dönüştürülebilirlik gibi döngüsellik unsurları, tüketicilerin yanıltılabileceği temel ürün özellikleri arasına dâhil edilmiş; belirli çevresel iddialar ve sürdürülebilirlik etiketlerine ilişkin yeni kurallar getirilmiştir. Ayrıca, ürünlerin dayanıklılığı ve tamir edilebilirliği ile tüketicilerin yasal garanti hakları konusunda satış öncesinde daha açık ve uyumlaştırılmış bilgi sağlanmasına yönelik düzenlemeler yapılmıştır.
Yeni düzenlemeler çerçevesinde, gerekli koşulları karşılamayan "çevre dostu", "yeşil", "eko" ve benzeri genel çevresel iddiaların kullanılması; bir ürünün sera gazı emisyonlarının denkleştirilmesine dayanılarak "iklim nötr", "karbon nötr" veya benzeri şekilde tanıtılması ve bir sertifikasyon sistemine dayanmayan veya kamu otoritelerince oluşturulmayan sürdürülebilirlik etiketlerinin kullanılması belirli koşullarda yasaklanan uygulamalar arasında yer almaktadır. Gelecekteki çevresel performansa ilişkin iddiaların ise açık, nesnel, kamuya açık ve doğrulanabilir taahhütlere, ayrıntılı ve gerçekçi bir uygulama planına ve bağımsız üçüncü taraf doğrulamasına dayanması öngörülmektedir.
Direktif, işletmeden tüketiciye (B2C) yönelik ticari uygulamaları kapsamakta olup ürünlerin veya hizmetlerin kendi nitelik ve bileşimlerinden ziyade bunların tüketicilere nasıl sunulduğuna ve pazarlama ve ticari iletişimlerde kullanılan bilgilere odaklanmaktadır. Bu doğrultuda, çevresel iddiaların yalnızca yazılı ifadelerden ibaret olmadığı; etiket, marka veya ürün adları ile görsel ve sembolik unsurların da içinde bulundukları ticari bağlama göre çevresel iddia kapsamında değerlendirilebileceği belirtilmektedir.
26 Mart 2024 tarihinde yürürlüğe girmiş olan 2024/825 sayılı ECGT Direktifini Üye Devletlerin ulusal hukuklarına aktarmaları için 27 Mart 2026 tarihine kadar süre tanınmış olup yeni kurallar 27 Eylül 2026 tarihinden itibaren uygulanacaktır. Söz konusu kuralların, uygulama tarihinden önce üretilmiş, sipariş edilmiş, dağıtılmış veya perakendecilerin raflarına yerleştirilmiş mevcut ürün ve ambalajlardaki çevresel iddialar ve sürdürülebilirlik etiketleri bakımından da uygulanacağı ifade edilmektedir.
Bununla birlikte, yeni hükümlere uygun olmayan mevcut ürünlerin piyasadan çekilmesi zorunluluğu öngörülmemekte; söz konusu ürünlerin uyumunun sağlanması amacıyla, uygun olmayan çevresel beyanların etiketler aracılığıyla kapatılması veya düzeltilmesi ya da satış noktasında tamamlayıcı bilgi sunulması gibi makul ve orantılı düzeltici tedbirlerin uygulanabileceği ifade edilmektedir.
Bu kapsamda Avrupa Komisyonu tarafından mezkur Direktifin tutarlı şekilde uygulanmasını kolaylaştırmak amacıyla 21 Eylül 2026 tarihinde bir Soru-Cevap Belgesi yayımlamış olup bir örneği ekte bulunmaktadır.
Belgede; Direktifin kapsamı, çevresel iddialar ve sürdürülebilirlik etiketleri, karbon nötrlüğü ve emisyon denkleştirmesine dayalı iddialar, sertifikasyon sistemleri, sosyal özelliklere ilişkin beyanlar, mevcut ürünlerin durumu ile ürünlerin dayanıklılığı ve tamir edilebilirliği konusunda tüketicilere sağlanacak bilgilere ilişkin hususlara açıklık getirilmektedir. Komisyon tarafından, söz konusu belgenin Komisyon hizmetlerinin ön görüşlerini yansıttığı ve hukuken bağlayıcı bir yorum niteliği taşımadığı ifade edilmektedir.
EK 1-AECGT-Directive-Sept2026
