Avrupa Birliği tarafından tek kullanımlık plastik ürünlerin çevre üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla kabul edilen AB Tek Kullanımlık Plastik Direktifi (Single-Use Plastics Directive - SUP Directive), 2 Temmuz 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
2019/304 sayılı Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi kapsamında, tek kullanımlık plastik içecek şişelerinin geri dönüşümüne yönelik 2023/2683 sayılı Uygulama Kararını yürürlükten kaldıran Uygulama Kararı, 30 Haziran 2026 tarihinde yayımlanmıştır.
Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi kapsamında, üye ülkeler düzeyinde tek kullanımlık içecek şişelerinde asgari geri dönüştürülmüş içerik hedefleri belirlenmiştir. Buna göre, ana bileşeni Polietilen Tereftalat (PET) olan tek kullanımlık içecek şişelerinde geri dönüştürülmüş içerik oranının 2025 yılına kadar en az %25'e, tüm tek kullanımlık içecek şişelerinde ise 2030 yılına kadar en az %30'a çıkarılması öngörülmektedir.
Söz konusu uygulama tüzüğü yalnızca tek kullanımlık PET içecek şişelerine yönelik geri dönüştürülmüş plastik içeriğine ilişkin verilerin hesaplanması, doğrulanması ve raporlanmasına yönelik kuralları düzenlemekte olup, 2025 yılında yürütülen ve ülkemiz görüşlerinin iletildiği istişare sürecinin sonuçlarına dayanarak düzenlenmiştir. PET dışındaki tek kullanımlık içecek şişelerine ilişkin geri dönüştürülmüş içerik kurallarının ise Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü kapsamında belirlenecektir.
Yeni kuralların, yeni tek kullanımlık PET şişelerdeki geri dönüştürülmüş içerik hesaplamasında şeffaflığı sağlaması öngörülmekte olup, kimyasal ve mekanik geri dönüşüm teknolojileri de dahil olmak üzere her türlü geri dönüşüm teknolojisine uygulanabilir şekilde hazırlamıştır.
Komisyon, mekanik geri dönüşümün halihazırda plastik atıkların geri dönüşümünde en yaygın kullanılan yöntem olduğunu belirtmekte olup, bu yöntem; plastik atıkların ayrıştırılması, temizlenmesi, parçalanması ve yeniden şekillendirilerek yeni ürünlere dönüştürülmesini kapsamaktadır. Bununla birlikte, gıda kalıntıları, katkı maddeleri veya farklı malzemelerin bir arada bulunması nedeniyle bazı plastik atık akışlarının mekanik yöntemlerle etkin şekilde geri dönüştürülmesi mümkün olamamaktadır. Bu tür durumlarda kimyasal geri dönüşümün mekanik geri dönüşümü tamamlayıcı bir rol üstlenebileceği ifade edilmektedir. Kimyasal geri dönüşüm, plastikleri daha küçük moleküllere ayrıştırarak bu moleküllerin yeni plastiklerin veya diğer kimyasal ürünlerin üretiminde hammadde olarak yeniden kullanılmasına imkan tanımaktadır. Böylece, özellikle gıda ile temas eden ambalajlar gibi yüksek kalite standartları gerektiren ürünlerde kullanılabilecek geri dönüştürülmüş hammaddenin artırılması ve daha fazla plastik atığın döngüsel ekonomiye kazandırılması amaçlanmaktadır
Düzenleme kapsamında, ilk aşamada yalnızca Avrupa Birliği ve Avrupa Ekonomik Alanı ülkelerinden gelen ve AB çevre mevzuatına tam uyumunun doğrulanabildiği geri dönüştürülmüş plastikler, hedeflerin hesaplanmasında dikkate alınacaktır. 21 Kasım 2027 tarihinden itibaren ise, OECD ülkelerinden gelen geri dönüştürülmüş plastikler de, Atık Sevkiyatı Tüzüğü kapsamında hariç tutulmamaları koşuluyla, geri dönüştürülmüş içerik olarak kabul edilecektir. Ayrıca, insan sağlığı ve çevrenin korunmasına ilişkin AB ile eşdeğer standartları sağlayan düzenlemelere tabi olan OECD dışındaki ülkelerden gelen geri dönüştürülmüş plastikler de hesaplamaya dahil edilebilecektir. Bu kapsamda, Atık Çerçeve Direktifi ile Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü kapsamında öngörülen gereklilikler örnek gösterilmektedir.
Sonuç olarak, geri dönüştürülmüş içeriğin AB hedeflerine dahil edilmesinde güvenilirlik, izlenebilirlik ve çevresel sürdürülebilirlik ilkelerinin esas alınacağı; böylece geri dönüştürülmüş içerik hesaplamalarının ortak ve doğrulanabilir standartlara dayandırılmasının amaçlandığı belirtilmektedir.
Öte yandan, söz konusu düzenlemeye ilişkin olarak Avrupa Birliği tarafından Dünya Ticaret Örgütü Ticarette Teknik Engeller (TBT) Komitesi kapsamında yapılan bildirim çerçevesinde, Bakanlığımız koordinasyonunda hazırlanan ülkemiz görüş ve çekinceleri Avrupa Birliği'ne iletilmiştir.
Uygulama Kararı'nın AB Resmi Gazetesinde yayımlanmasından 20 gün sonra yürürlüğe gireceği açıklanmış olup, mevzuata ve eklerine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılması mümkündür:
https://environment.ec.europa.eu/publications/implementing-decision-calculation-verification-and-rep orting-data-recycled-plastic-content-single_en
